Święto Narodowe Trzeciego Maja

Zapraszamy na uroczyste obchody  235. rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja. Uroczystości przy Pomniku Pamięci Losów Ojczyzny rozpoczną się 3 maja 2026, o godz. 11.00

Konstytucja 3 Maja uchwalona została 3 maja 1791 r. podczas obrad Sejmu Wielkiego i była ogromnym osiągnięciem Rzeczypospolitej. Była to zarazem pierwsza konstytucja w Europie i druga na świecie, po amerykańskiej.

Ostatnim „dzwonkiem” do przeprowadzenia reform był pierwszy rozbiór Polski z 1772 r. Sejm rozbiorowy utworzył Komisję Edukacji Narodowej, której działacze zostali czołowymi twórcami Konstytucji 3 Maja.

Sejm Wielki zwany też Sejmem Czteroletnim zaczął obradować 6 października 1788 r. Uchwalił on likwidację Rady Nieustającej, a liczebność armii z 20 na 100 tysięcy żołnierzy. Ponieważ był Sejmem skonfederowanym, nie można było zerwać go poprzez liberum veto. Uchwalenie konstytucji zaplanowano na okres po Wielkanocy, kiedy większość posłów przebywała jeszcze w swoich domach.

2 maja 1791 r. w Pałacu Radziwiłłowskim, obecnie Pałacu Prezydenckim, odczytano projekt konstytucji. Rankiem, 3 maja Sejm Wielki rozpoczął obrady. Celem było przyjęcie wielkiej reformy. Uczyniono to niezwłocznie. Jej przegłosowanie potwierdził król Stanisław August Poniatowski, który powiedział „Przysięgam Bogu, żałować tego nie będę”. Tego samego dnia z Zamku Królewskiego do Katedry Św. Jana przeszedł orszak z marszałkiem Stanisławem Małachowskim na czele. W katedrze odbyło się zaprzysiężenie konstytucji.

Tekst Konstytucji liczył 11 stron. W 11 artykułach został opisany ustrój prawny Rzeczypospolitej, zasad funkcjonowania społeczeństwa i państwa. Konstytucja wprowadziła między innymi trójpodział władzy, monarchię dziedziczną, opiekę prawną nad chłopami i mieszczaństwem oraz zniosła liberum veto. Twórcami konstytucji byli król Stanisław August Poniatowski, Ignacy Potocki, Stanisław Małachowski i Hugo Kołłątaj. W preambule Konstytucji napisano „…dla dobra powszechnego, dla ugruntowania wolności, dla ocalenia ojczyzny naszej i jej granic, z największą stałością ducha niniejszą konstytucję uchwalamy…”.

3 maja 1792 r. król Stanisław August Poniatowski wmurował kamień węgielny pod budowę Świątyni Opatrzności Bożej, jako wotum za uchwalenie konstytucji.

W maju 1792 r. zawiązano konfederację targowicką, która obaliła wszystkie postanowienia trzeciomajowej konstytucji.

W  1793 r. nastąpił drugi rozbiór Polski, a w 1795 r. trzeci rozbiór Polski. Rzeczpospolita zniknęła z map Europy na 123 lata.

Konstytucja 3 Maja obowiązywała zaledwie 14 miesięcy, natomiast ideały w niej zawarte, takie jak wolność, równość i sprawiedliwość nadal pozostają aktualne.