79. rocznica egzekucji żołnierzy AK w dzierżoniowskim więzieniu

Na terenie Polski, w latach 1944-1956, przez system ponad 200 obozów i więzień przeszło około 1,5 miliona Polaków. Nękanych i szykanowanych było ponad 5 milionów osób zanotowanych w kartotekach Urzędu Bezpieczeństwa.

W walce zostało zamordowanych kilkanaście tysięcy ludzi. Wykonano ponad 8 tysięcy wyroków śmierci. Tysiące najbliższych członków rodzin poszukiwało zwłok zamordowanych żołnierzy podziemia antykomunistycznego – najczęściej bezskutecznie. W  2003 r. powstała we Wrocławiu, z inicjatywy miejscowego oddziału IPN, nowa metoda badawcza. Opracował ją zespół specjalistów z zakresu antropologii, genetyki, medycyny sądowej, archiwistyki, historii i archeologii. Pozwala ona na odnalezienie miejsc tajnych pochówków, ujawnienie szczątków ofiar, przeprowadzenie badań genetycznych i antropologicznych oraz identyfikację osobową.

Dzięki działalności IPN udało się odnaleźć do 2017 r. na terenie całego kraju blisko 700 ofiar komunizmu i zidentyfikować genetycznie ponad 60 osób. Wśród nich znaleźli się legendarni dowódcy i żołnierze podziemia komunistycznego: płk Stanisław Kasznica – ostatni dowódca Narodowych Sił Zbrojnych, mjr Zygmunt Szendzielarz „Łupaszko” – dowódca V Wileńskiej Brygady AK, Danuta Siedzikówna „Inka” – słynna sanitariuszka oraz „cichociemni”: mjr Hieronim Dekutowski, „Zapora” i mjr Bolesław Kontrym „Żmudzin”.

Każdą z odnalezionych ofiar uczczono uroczystym pochówkiem.

Walka z niepodległościowym podziemiem nie ominęła również Ziemi Dzierżoniowskiej.

17 stycznia 1947 r. na terenie dzierżoniowskiego więzienia wykonano dwa wyroki śmierci. Ofiarami komunistycznego sądu byli żołnierze Armii Krajowej Jerzy Kaszyński i Jerzy Pizło. Porucznik Jerzy Kaszyński syn Józefa i Reginy urodził się 3 sierpnia 1915 r. Jaronodowicach na Kielecczyźnie. Podczas II wojny światowej wstąpił do Związki Walki Zbrojnej. Przysięgę złożył w styczniu 1941 r., co potwierdził Józef Dziwisiński, szef kompani Armii Krajowej z Solca nad Wisłą. Po zakończeniu wojny wraz z żoną Marianną przenieśli się do Wałbrzycha. Tutaj założył poakowską grupę zbrojną, którą dowodził. W październiku 1946 r. został pojmany i osadzony w więzieniu w Dzierżoniowie. 7 grudnia 1946 r. na sesji wyjazdowej w Dzierżoniowie, sędziowie Sądu Wojskowego we Wrocławiu, skazują Jerzego Kaszyńskiego na śmierć. Skazańcowi odmówiono ostatniego spotkania z żoną. 17 stycznia 1947 r. na poruczniku Jerzym Kaszyńskim zostaje wykonany wyrok śmierci przez rozstrzelanie. Nie był on jedynym rozstrzelanym tego dnia. Drugim był Jerzy Pizło, żołnierz Armii Krajowej i towarzysz bojowy Jerzego Kaszyńskiego.

Jerzy Pizło syn Franciszka i Marii urodził się 10 grudnia 1922 r. w Końskich na Kielecczyźnie. Jako żołnierz Armii Krajowej działał i walczył w Końskich j jego okolicach. Po wojnie przeniósł się do Wałbrzycha, gdzie działał w oddziale Jerzego Kaszyńskiego. Został aresztowany w październiku 1946 r. wraz ze swoim dowódcą i podzielił jego los. Skazany na karę śmierci 7 grudnia 1946 r., został rozstrzelany 17 stycznia 1947 r. Rodzin obu rozstrzelanych nie poinformowano o miejscu ich pochówków.

Wspomnieć należy, że miesiąc później, 19 lutego 1947 r. stracony został jeszcze jeden żołnierz Armii Krajowej, Mieczysław Jeruzalski. Mieczysław Jeruzalski, syn Ludwika i Bolesławy urodził się w Kłodzie Dużej na Podlasiu 1 października 1926 r.

Podczas wojny walczył w oddziale Armii Krajowej „Czarnego Olka”, a po 1945 r. kontynuował walkę na ternie Dolnego Śląska w ramach organizacji niepodległościowej „Wolność i Niezawisłość”. Po schwytaniu osadzony został w więzieniu w Dzierżoniowie. 20 grudnia 1946 r. na sesji wyjazdowej Sądu Wojskowego we Wrocławiu, skazany został na karę śmierci, a 19 lutego 1947 r. wyrok został wykonany. Dnia 22 lutego 1947 r. weszła w życie ustawa amnestyjna, która uratowałaby mu życie.

Rozstrzelani żołnierze AK najprawdopodobniej pochowani zostali na dzierżoniowskim cmentarzu parafialnym. Niestety dokładnego miejsca ich pochówku nie udało się zlokalizować.

Żołnierze niepodległościowego podziemia długo musieli czekać na sprawiedliwość. Dopiero w III RP zostali oficjalnie zrehabilitowani. W 2011 r. odbyły się oficjalne uroczystości upamiętniające zamordowanych. Podczas uroczystości odbył się symboliczny pogrzeb zamordowanych żołnierzy.